فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٧٥ - وجه اشتراك صفات سلبيه

ماهيّة اذا وجدت، وجدت لا فى الموضوع.

قطعا دو جهت اوّل و دوّم از حقتعالى قابل سلب نبوده بلكه عين ذاتش‌

هستند و قهرا اگر جوهر بودن از ذات اقدسش سلب مى‌شود باعتبار جهت سوّم‌

است پس در حقيقت معناى « انّه تعالى ليس بجوهر» اين است كه « انّه تعالى ليس‌

بماهيّة» يعنى اين صفت سلبى « ماهيّت » از او سلب مى‌شود و مقصود از

سلب السّلب همين معنا است.

وجه اشتراك صفات سلبيّه‌

تمام صفات سلبيّه در حقيقت به يك سلب راجعند و آن سلب احتياج است‌

به اين معنا تمام صفات سلبيّه اثباتشان اثبات احتياج و سلبشان سلب احتياج است‌

پس در حقيقت وقتى اثبات نموديم كه حقتعالى محتاج نيست نتيجه آن سلب تمام‌

صفات امكانى و سلبى مى‌شود.

چنانچه در صفات اضافيّه حضرت يك اضافه بيشتر نبوده و تمام به همان‌

عنايت براى حضرتش ثابتند و آن اضافه اشراقيّه كه قيّوميّت است مى‌باشد بلكه‌

صفات حقيقيّه او را نيز مى‌توان در واقع به يك صفت راجع دانست و آن صفت‌

وجوب است كه عبارتست از وجود شديد غير متناهى از نظر تعداد و زمان و كيفيّت‌

كه وجود با اين خصوصيّات عين ذات او است چه آنكه ذات و ماهيّتش همان انيّت‌

و وجود است چنانچه قبل در جلد اوّل گذشت.

و لذا مرحوم علّامه در كشف المراد صفات ثبوتيّه و سلبيّه تمام را متفرّع بر

وجوب وجود دانسته و فرموده و متفرّع است بر وجوب وجود ثبوت صفاتى و سلب‌

صفاتى.

شرح عربى: انّ الحقيقيّة من صفاته بشعبتيها، اى الحقيقيّة المحضة و ذات الاضافة،

هى عين ذاته، اذ ذاته مطابق، بفتح الباء اى مصداق، للحمل بيانه:

انّ ذاته تعالى لابدّ ان يكون بذاته كاملا مستحقّا لحمل الصّفات‌

الكماليّة و تجمّله و بهاؤه فى مرتبة اته بذاته اذ لو كان مرتبة الذّات‌